ده فرمان معلمی به قلم توران میرهادی

– معلم خوب چه صفاتی باید داشته باشد؟

چند وقت پیش با گروهی صد نفری از معلمها کار میu200aکردم. جلساتی داشتیم که شرکت در آن لذتبخش بود و هر کس از تجربهu200aها و اکتشافات دوبارهاش سخن میu200aگفت. بعد از تمام شدن جلسات، سعی کردم از آنu200aچه انجام داده بودیم، برای خودم نتیجهگیری کنم. این نتیجهگیری را خیلی مختصر یادداشت کردم و اسمش را ده فرمان معلمی گذاشتم. حالا این ده فرمان را که در واقع ده صفتی است که معلم حتماً باید داشته باشد برای شما میu200aگویم:

۱- معلم باید متواضع باشد.

معلم همیشه میu200aآموزد: از شاگرد، از پدر و مادر، از مستخدم مدرسه و در هر شرایطی میu200aآموزد. خودش هم شاگرد است و هم معلم. به همین سبب، نمیu200aتواند چیزی را برای خودش نگه دارد، میu200aخواهد بگیرد و رد کند. بنابراین، اگر متواضع نباشد و طلبگی نداشته باشد، نمیu200aتواند همیشه بیاموزد.

۲- معلم باید باحوصله باشد.

کار تعلیم و تربیت خیلی طولانی است. معلم ذرهذره از زحماتش نتیجه میu200aگیرد. کار معلم مثل کلید برق نیست که در یک حرکت آن را میزنید، چراغ روشن میu200aشود. ممکن است هزاران حرکت فقط یک نتیجه بدهد. بنابراین معلم باید حوصله داشته باشد: حوصلهu200aی گوشدادن، حوصلهu200aی کشفکردن، حوصلهu200aی راهیابی، حوصلهu200aی حل کردن مشکلات و انواع حوصلهu200aها.

۳- معلم باید دقیق باشد.

اگر معلم دقیق نباشد، نمیu200aتواند ببیند. از لحظهu200aها و رفتارها میu200aگذرد. از علامتu200aهایی که شاگرد میu200aدهد، محیط میu200aدهد، پدر و مادر میu200aدهند، میu200aگذرد. پس فقط دقت معلم است که میu200aتواند او را در زمینهu200aی کارش راهنمایی کند.

۴- معلم باید حالت بیu200aطرفی علمی u200aداشته باشد.

یعنی تعصب نداشته باشد، زود قضاوت نکند و زود به نتیجه نرسد، بلکه مثل یک دانشمند شرایط را سبک سنگین کند، علت را بیابد و پیش از قضاوت، سنجشu200aهای لازم را دربارهu200aی شاگردش، کارش، رشته درسیu200aاش و خودش داشته باشد.

۵- معلم باید پایداری و مقاومت داشته باشد.

اگر امروز معلم کارش به نتیجه نرسید، فردا کار کرد و باز هم به نتیجه نرسید، پسفردا و روزهای دیگر هم کارش نتیجه نداد، همچنان در جهت مقصود، پایداری کند تا شاگردش، خودش، کلاسش و مدرسهاش را به مقصد نزدیک کند. تا پدر و مادر را در زمینهu200aی هدایتکردن فرزندشان راهنمایی کند.

۶- معلم باید ذهنی باز داشته باشد.

گیرندهu200aهای معلم مثل گیرندهu200aهای تلویزیون در همهu200aی جهتu200aها باید کار کند و هیچوقت بر روی یک موضوع نایستد. اگر معلم دیگری تجربهu200aای کرده است، ذهن باز معلم است که میu200aتواند این تجربه را بگیرد و بسنجد و از آن بهره بگیرد. اگر بچهu200aای کار تازهu200aای کرده است، ذهن باز معلم میu200aتواند از کار تازهu200aی آن بچه نکتهu200aای بیاموزد که کار معلمی او را ثمربخشتر کند. اگر معلمی مقالهu200aای میu200aخواند، ذهن باز اوست که میu200aتواند نکتهu200aهایی از آن مقاله دریافت کند. اگر در جایی پژوهشی شده است، ذهنِ باز معلم از آن پژوهش بهرهu200aای برای کارش میu200aگیرد. ذهن معلم باید نسبت به تأثیرات خارجی باز باشد و واهمهu200aای نداشته باشد.

۷- معلم باید انعطاف داشته باشد.

خطری که معلمها را همیشه تهدید میu200aکند، این است که در روش و سبکu200aشان متخصص میu200aشوند؛ یعنی میu200aگویند: من جز این روشِ تدریس هیچ روش دیگری را قبول ندارم. چنین چیزی درست نیست. باید قبول کرد و انعطاف داشت، رفت، دید، فهمید، نشست و گوش کرد. در حقیقت معلم باید گوشu200aها، چشمها و ذهن باز در برابر همهu200aی تأثرات داشته باشد و انعطافپذیر باشد.

۸- معلم باید با شاگردانش رابطهu200aای صمیمانه و انسانی برقرار کند.

در چنین حالتی است که محیط آماده میu200aشود برای این که بچه بیاموزد. متأسفانه ما به نقش این رابطهu200aی صمیمانه به اندازهu200aی کافی آگاه نیستیم. این رابطهu200aی صمیمانه گاه با یک نگاه یا یک لبخند یا یک نوازش یا گفتن جملهu200aای کوتاه ایجاد میu200aشود. به هر حال، چنین رابطهu200aای خیلی درونی است و آنu200aچه بهu200aوجودش میu200aآورد خیلی متفاوت است. نمیu200aشود فرمولوار گفت؛ فقط باید مهارت داشت و بهu200aجا و بهu200aموقع حرکت مناسب را کرد.

۹- معلم باید ظرافت و تعمق داشته باشد.

معلمی کار فوقالعاده ظریفی است. من گاهی در فیلمها میu200aبینم که دارند تلفن یا دستگاه رادیو و یا تلویزیون را سیمپیچی میu200aکنند، سیمهای نازک را میکِشند و بهu200a هم وصل میu200aکنند، یا نحوهu200aی استفاده از وسایل جراحی را میu200aبینم که چهu200aقدر کار ظریفی است، ناگهان به نظرم میرسد که کار معلم از این هم ظریفتر است. در کار تعلیم و تربیت موجها را نمیu200aشود دید و ثبت کرد. من حرف میزنم، شما ثبت میu200aکنید، ولی ما هیچ ارتباط سیمی با همدیگر نداریم! حالا فکرش را بکنید معلم چهu200aقدر در کارش باید ظرافت داشته باشد تا بتواند همهu200aی موجها را در جهت پیشرفت کارش به حرکت درآورد. متأسفانه خیلی کماند معلمانی که این نکته را کاملاً درک کرده باشند و در عمل هم به آن رسیده باشند. یکی از کسانی که این نکته را به خوبی دریافته بود و در عمل هم به آن رسیده بود، جبار باغچهu200aبان بود. باغچهu200aبان دقیقاً به تمام ظرافتu200aهای معلمی رسید. هر نگاهش، هر واکنش و برداشتش نسبت به کاری که انجام میu200aداد، در نهایتِ ظرافت بود و این آن جایگاهی است که معلم در حین کارِ عملی ورزیده میu200aشود و تئوری چندان به کارش نمیu200aآید.

۱۰- معلم باید قدرت طراحی و پیشبینی داشته باشد.

من روی این صفت تکیه میu200aکنم. معلم باید زمان لازم برای مطالعه، طراحی و پیشبینی را داشته باشد و این طراحی را مثل یک دانشمند انجام بدهد. یعنی کار مستند و صحیح بکند و دقت واقعی علمیu200aداشته باشد. آنu200aچه گفتم به ترتیب اهمیت نبود، چون هر یک از این صفتu200aها در جای خودش بسیار مهم است و هیچیک بر دیگری برتری ندارد.

از کتاب گفت و گو با زمان،نویسنده:توران میرهادى